Bộ luật dân sự năm 2015 là một trong những văn bản pháp luật quan trọng của hệ thống pháp luật Việt Nam, giữ vai trò nền tảng trong việc điều chỉnh các quan hệ dân sự phát sinh giữa cá nhân, pháp nhân và các chủ thể khác. Bộ luật quy định địa vị pháp lý, chuẩn mực pháp lý về cách ứng xử của cá nhân, pháp nhân; quyền, nghĩa vụ về nhân thân và tài sản của các chủ thể trong các quan hệ được hình thành trên cơ sở bình đẳng, tự do ý chí, độc lập về tài sản và tự chịu trách nhiệm.
Bộ luật dân sự năm 2015 được Quốc hội khóa XIII thông qua ngày 24/11/2015, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2017. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức trong các giao dịch, hợp đồng, quan hệ sở hữu tài sản, thừa kế, bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng và nhiều quan hệ dân sự khác.
Việc tìm hiểu bộ luật dân sự 2015, đặc biệt là phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng, giúp cá nhân, doanh nghiệp và các tổ chức xác định đúng quyền, nghĩa vụ pháp lý của mình, hạn chế rủi ro và bảo đảm các giao dịch dân sự được thực hiện đúng quy định.
Bộ luật dân sự 2015 được ban hành theo luật số 91/2015/QH13 ngày 24/11/2015 của Quốc hội.
Một số quy định quan trọng cần lưu ý:
Các quy định này tạo cơ sở pháp lý chung cho việc xác lập, thực hiện, bảo vệ quyền và nghĩa vụ dân sự của các chủ thể.
Theo điều 1 bộ luật dân sự 2015, phạm vi điều chỉnh của bộ luật bao gồm các nội dung cơ bản sau đây:
"Bộ luật này quy định địa vị pháp lý, chuẩn mực pháp lý về cách ứng xử của cá nhân, pháp nhân; quyền, nghĩa vụ về nhân thân và tài sản của cá nhân, pháp nhân trong các quan hệ được hình thành trên cơ sở bình đẳng, tự do ý chí, độc lập về tài sản và tự chịu trách nhiệm (sau đây gọi chung là quan hệ dân sự)."
Từ quy định trên, có thể xác định phạm vi điều chỉnh của bộ luật dân sự 2015 thông qua những nội dung cụ thể sau:
Bộ luật dân sự 2015 quy định địa vị pháp lý của cá nhân và pháp nhân khi tham gia vào các quan hệ dân sự.
Đối với cá nhân, bộ luật quy định các vấn đề như:
Đối với pháp nhân, bộ luật quy định về việc thành lập, đăng ký, tổ chức lại, chấm dứt pháp nhân; năng lực pháp luật dân sự; tên gọi, trụ sở, quốc tịch; tài sản và trách nhiệm dân sự của pháp nhân.
Những quy định này giúp xác định tư cách pháp lý, khả năng tham gia giao dịch và trách nhiệm của cá nhân, tổ chức trong các quan hệ dân sự.
Quyền nhân thân là quyền dân sự gắn liền với mỗi cá nhân, pháp nhân và có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ các giá trị tinh thần, danh dự, nhân phẩm, uy tín và các lợi ích phi tài sản khác.
Bộ luật dân sự 2015 quy định các quyền nhân thân như:
Việc quy định các quyền nhân thân nhằm bảo đảm mỗi cá nhân được tôn trọng, bảo vệ các giá trị cá nhân và có cơ sở pháp lý để yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm, cải chính thông tin, xin lỗi công khai hoặc bồi thường thiệt hại khi có căn cứ pháp luật.
Một nội dung quan trọng khác thuộc phạm vi điều chỉnh của bộ luật dân sự 2015 là quyền và nghĩa vụ về tài sản của cá nhân, pháp nhân.
Các quan hệ tài sản được điều chỉnh bao gồm:
Bộ luật quy định quyền chiếm hữu, quyền sử dụng, quyền định đoạt tài sản; quyền sở hữu riêng, sở hữu chung và các quyền khác đối với tài sản.
Bộ luật quy định về căn cứ phát sinh nghĩa vụ, thực hiện nghĩa vụ, chuyển giao quyền yêu cầu, chuyển giao nghĩa vụ, bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, trách nhiệm dân sự và các loại hợp đồng thông dụng.
Ví dụ: Hợp đồng mua bán tài sản, hợp đồng vay tài sản, hợp đồng thuê tài sản, hợp đồng tặng cho tài sản, hợp đồng dịch vụ, hợp đồng ủy quyền.
Bộ luật quy định quyền lập di chúc, người thừa kế, thừa kế theo di chúc, thừa kế theo pháp luật, thanh toán và phân chia di sản thừa kế.
Các quy định về căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường, nguyên tắc bồi thường, xác định thiệt hại và trách nhiệm bồi thường trong từng trường hợp cụ thể là cơ sở để giải quyết các tranh chấp phát sinh.
Như vậy, bộ luật dân sự 2015 tạo hành lang pháp lý cho việc xác lập, thực hiện, bảo vệ quyền sở hữu và các quyền, lợi ích hợp pháp về tài sản của cá nhân, pháp nhân.
Một đặc điểm quan trọng của quan hệ dân sự là các bên tham gia quan hệ có vị trí pháp lý bình đẳng.
Điều này có nghĩa là các chủ thể không được lấy sự khác biệt về địa vị xã hội, thành phần kinh tế, hình thức sở hữu hoặc các yếu tố khác làm căn cứ phân biệt đối xử trong việc xác lập, thực hiện và bảo vệ quyền dân sự.
Ví dụ:
Trong các quan hệ này, các bên có quyền và nghĩa vụ pháp lý tương ứng theo quy định pháp luật và thỏa thuận hợp pháp.
Tự do ý chí là một trong những đặc trưng cơ bản của pháp luật dân sự.
Các cá nhân, pháp nhân được quyền chủ động quyết định việc xác lập, thực hiện và chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự trên cơ sở tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận.
Ví dụ, khi giao kết hợp đồng mua bán tài sản, các bên có quyền thỏa thuận về:
Tuy nhiên, quyền tự do thỏa thuận không phải là quyền tuyệt đối. Các cam kết, thỏa thuận không được vi phạm điều cấm của luật, không được trái đạo đức xã hội và phải tuân thủ các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự.
Các chủ thể tham gia quan hệ dân sự phải có sự độc lập về tài sản và tự chịu trách nhiệm đối với việc thực hiện nghĩa vụ dân sự của mình theo quy định pháp luật.
Nguyên tắc này thể hiện ở những nội dung sau:
Đây là cơ sở quan trọng để xác định trách nhiệm pháp lý trong các tranh chấp về hợp đồng, nghĩa vụ thanh toán, vay tài sản, bồi thường thiệt hại và các tranh chấp dân sự khác.
Mặc dù điều 1 bộ luật dân sự 2015 quy định phạm vi điều chỉnh thông qua các chủ thể là cá nhân và pháp nhân, nhưng khi xác định đối tượng áp dụng cần xem xét thêm các quy định về quyền dân sự, năng lực chủ thể và việc tham gia quan hệ dân sự.
Có thể xác định các nhóm đối tượng áp dụng chủ yếu như sau:
Cá nhân Việt Nam là một trong những chủ thể cơ bản của quan hệ pháp luật dân sự.
Theo bộ luật dân sự 2015, mọi cá nhân đều có năng lực pháp luật dân sự như nhau. Năng lực pháp luật dân sự của cá nhân có từ khi người đó sinh ra và chấm dứt khi người đó chết.
Cá nhân có thể tham gia các quan hệ dân sự như:
Tùy thuộc vào độ tuổi, tình trạng nhận thức và khả năng làm chủ hành vi, cá nhân có năng lực hành vi dân sự phù hợp theo quy định pháp luật.
Cá nhân nước ngoài cũng là đối tượng có thể tham gia các quan hệ dân sự thuộc phạm vi điều chỉnh của bộ luật dân sự 2015.
Trong quá trình sinh sống, làm việc, đầu tư hoặc thực hiện các giao dịch tại Việt Nam, cá nhân nước ngoài có thể tham gia những quan hệ như:
Việc xác định quyền, nghĩa vụ của cá nhân nước ngoài trong quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài phải căn cứ vào các quy định của bộ luật dân sự về pháp luật áp dụng, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và các quy định pháp luật có liên quan.
Pháp nhân là chủ thể quan trọng trong các quan hệ dân sự, đặc biệt là các giao dịch liên quan đến hoạt động kinh doanh, thương mại, đầu tư và quản lý tài sản.
Theo điều 74 bộ luật dân sự 2015, một tổ chức được công nhận là pháp nhân khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện:
Các pháp nhân có thể tham gia quan hệ dân sự bao gồm doanh nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức nghề nghiệp và các tổ chức khác đáp ứng điều kiện pháp nhân theo quy định pháp luật.
Pháp nhân có quyền xác lập, thực hiện giao dịch dân sự thông qua người đại diện theo pháp luật hoặc người đại diện theo ủy quyền.
Pháp nhân nước ngoài có thể tham gia các quan hệ dân sự tại Việt Nam khi đáp ứng các điều kiện theo quy định pháp luật.
Các quan hệ dân sự có sự tham gia của pháp nhân nước ngoài thường phát sinh trong những trường hợp như:
Đối với các quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài, việc xác định pháp luật áp dụng phải tuân thủ các quy định tại phần thứ năm bộ luật dân sự 2015 và các văn bản pháp luật có liên quan.
Ngoài cá nhân và pháp nhân, trong thực tế còn có những chủ thể tham gia các quan hệ dân sự thông qua hộ gia đình, tổ hợp tác hoặc tổ chức khác không có tư cách pháp nhân.
Theo điều 101 bộ luật dân sự 2015, trường hợp hộ gia đình, tổ hợp tác hoặc tổ chức khác không có tư cách pháp nhân tham gia quan hệ dân sự thì các thành viên của chủ thể đó là những người tham gia xác lập, thực hiện giao dịch hoặc ủy quyền cho người đại diện tham gia xác lập, thực hiện giao dịch dân sự.
Việc xác định quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm tài sản trong những trường hợp này phải căn cứ vào quy định pháp luật, thỏa thuận giữa các thành viên và tính chất của giao dịch.
Trong một số trường hợp, nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, cơ quan nhà nước ở trung ương và địa phương cũng tham gia quan hệ dân sự.
Theo các điều 97 và 99 bộ luật dân sự 2015, nhà nước và cơ quan nhà nước ở trung ương, địa phương chịu trách nhiệm đối với các nghĩa vụ phát sinh từ việc tham gia quan hệ dân sự theo quy định pháp luật.
Đây là cơ sở pháp lý để xác định trách nhiệm của nhà nước và cơ quan nhà nước khi tham gia các quan hệ dân sự, đặc biệt là những quan hệ liên quan đến tài sản công và giao dịch có yếu tố chủ thể nhà nước.
Theo điều 3 bộ luật dân sự 2015, việc xác lập, thực hiện và chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự phải tuân thủ các nguyên tắc cơ bản sau:
Mọi cá nhân, pháp nhân đều bình đẳng, không được lấy bất kỳ lý do nào để phân biệt đối xử; được pháp luật bảo hộ như nhau về các quyền nhân thân và tài sản.
Cá nhân, pháp nhân được tự do xác lập, thực hiện và chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự trên cơ sở tự nguyện cam kết, thỏa thuận. Những cam kết, thỏa thuận không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội có hiệu lực thực hiện đối với các bên.
Các chủ thể phải xác lập, thực hiện và chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự một cách thiện chí, trung thực, không được lợi dụng quyền dân sự để gây thiệt hại cho người khác.
Việc xác lập, thực hiện và chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự không được xâm phạm đến lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.
Cá nhân, pháp nhân phải tự chịu trách nhiệm về việc không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ dân sự của mình.
Các nguyên tắc này là cơ sở để giải quyết những tranh chấp phát sinh trong quá trình xác lập, thực hiện và chấm dứt quan hệ dân sự.
Theo điều 4 bộ luật dân sự 2015, bộ luật này là luật chung điều chỉnh các quan hệ dân sự.
Việc áp dụng bộ luật dân sự được thực hiện theo những nguyên tắc sau:
Ngoài ra, khi giải quyết các quan hệ dân sự, trong trường hợp pháp luật chưa có quy định và các bên không có thỏa thuận, có thể xem xét áp dụng tập quán hoặc áp dụng tương tự pháp luật theo điều 5 và điều 6 bộ luật dân sự 2015.
Việc áp dụng đúng các quy định này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các bên và hạn chế những tranh chấp phát sinh.
Bộ luật dân sự 2015 có vai trò đặc biệt quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam, thể hiện trên các phương diện sau:
Bộ luật tạo cơ sở pháp lý để các chủ thể thực hiện quyền nhân thân, quyền tài sản và yêu cầu cơ quan có thẩm quyền bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp khi bị xâm phạm.
Các quy định về giao dịch dân sự, điều kiện có hiệu lực của giao dịch, hợp đồng và nghĩa vụ dân sự giúp các chủ thể chủ động xác lập, thực hiện giao dịch và hạn chế rủi ro pháp lý.
Bộ luật là căn cứ quan trọng để cơ quan có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp về hợp đồng, tài sản, thừa kế, bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng và các tranh chấp dân sự khác.
Các quy định về quyền sở hữu, hợp đồng, nghĩa vụ và trách nhiệm dân sự tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho hoạt động giao dịch, kinh doanh và hợp tác giữa các cá nhân, doanh nghiệp.
Với vai trò là luật chung điều chỉnh quan hệ dân sự, bộ luật dân sự 2015 góp phần bảo đảm sự thống nhất trong việc áp dụng pháp luật đối với các quan hệ dân sự thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau.
Trong quá trình xác lập, thực hiện các giao dịch dân sự, cá nhân và doanh nghiệp có thể gặp phải nhiều vấn đề pháp lý liên quan đến hợp đồng, quyền sở hữu tài sản, thừa kế, nghĩa vụ thanh toán, bồi thường thiệt hại và giải quyết tranh chấp.
Công ty luật TNHH Chuẩn A cung cấp dịch vụ tư vấn pháp luật dân sự nhằm hỗ trợ khách hàng nhận diện rủi ro, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, đồng thời đưa ra phương án giải quyết phù hợp với quy định pháp luật.
Các dịch vụ pháp lý của Công ty luật TNHH Chuẩn A bao gồm:
Lợi thế của Công ty luật TNHH Chuẩn A:
- Am hiểu pháp luật: Luật sư nghiên cứu các quy định của bộ luật dân sự 2015 và pháp luật chuyên ngành để đưa ra phương án tư vấn phù hợp với từng trường hợp cụ thể.
- Tư vấn toàn diện: Không chỉ giải quyết vấn đề trước mắt, công ty còn chú trọng nhận diện và phòng ngừa các rủi ro pháp lý có thể phát sinh trong tương lai.
- Giải pháp phù hợp: Mỗi vụ việc được xem xét trên cơ sở hồ sơ, chứng cứ, tình tiết thực tế và quyền lợi hợp pháp của khách hàng.
- Bảo vệ quyền lợi khách hàng: Hỗ trợ khách hàng trong quá trình đàm phán, thương lượng, hòa giải và tham gia tố tụng khi có yêu cầu.
- Bảo mật thông tin: Tôn trọng và bảo vệ thông tin, tài liệu của khách hàng theo quy định pháp luật và nghĩa vụ nghề nghiệp luật sư.
Với định hướng hoạt động chuyên nghiệp, tận tâm và trách nhiệm, Công ty luật TNHH Chuẩn A hướng đến việc cung cấp giải pháp pháp lý hiệu quả, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng trong các quan hệ dân sự.
Bộ luật dân sự 2015 là văn bản pháp luật nền tảng điều chỉnh các quan hệ dân sự tại Việt Nam. Phạm vi điều chỉnh của bộ luật bao gồm địa vị pháp lý, chuẩn mực ứng xử, quyền và nghĩa vụ về nhân thân, tài sản của cá nhân, pháp nhân trong các quan hệ được hình thành trên cơ sở bình đẳng, tự do ý chí, độc lập về tài sản và tự chịu trách nhiệm.
Đối tượng tham gia các quan hệ dân sự không chỉ bao gồm cá nhân, pháp nhân Việt Nam mà còn có cá nhân, pháp nhân nước ngoài và những chủ thể khác theo quy định pháp luật.
Việc nắm rõ phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và các nguyên tắc cơ bản của bộ luật dân sự 2015 sẽ giúp cá nhân, doanh nghiệp chủ động hơn trong việc thực hiện quyền, nghĩa vụ, phòng ngừa rủi ro và giải quyết tranh chấp.
Khi phát sinh những vấn đề pháp lý phức tạp, việc tham khảo ý kiến luật sư là giải pháp cần thiết để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Chủ nhật và các ngày lễ nghỉ.