Quan hệ lao động là mối quan hệ hợp tác giữa người lao động và người sử dụng lao động. Để đảm bảo sự công bằng, văn minh và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên, bộ luật lao động (BLLĐ) đã quy định rõ ràng về những chuẩn mực ứng xử. Đặc biệt, điều 8 bộ luật lao động 2019 đã liệt kê chi tiết các hành vi bị nghiêm cấm trong lĩnh vực lao động mà bất kỳ tổ chức, cá nhân nào cũng phải tuân thủ.

Việc nắm rõ các quy định này không chỉ giúp doanh nghiệp và người quản lý tránh được những rủi ro pháp lý, mà còn là cơ sở để người lao động tự bảo vệ quyền lợi của mình.

7 hành vi bị nghiêm cấm trong lĩnh vực lao động

Căn cứ theo điều 8 bộ luật lao động 2019, có 7 hành vi bị nghiêm cấm tuyệt đối trong quan hệ lao động, bao gồm:

1. Phân biệt đối xử trong lao động:

Đây là hành vi nghiêm cấm hàng đầu, thể hiện nguyên tắc bình đẳng, không phân biệt đối xử của pháp luật.

Nghiêm cấm mọi hành vi phân biệt, loại trừ hoặc ưu tiên dựa trên chủng tộc, màu da, giới tính, độ tuổi, tình trạng hôn nhân, tín ngưỡng, tôn giáo, chính kiến, khuyết tật, trách nhiệm gia đình... mà gây ảnh hưởng đến cơ hội việc làm, thù lao, đào tạo hoặc các quyền lợi khác của người lao động.

Môi trường làm việc phải là nơi tôn trọng sự đa dạng và công bằng cho tất cả mọi người.

2. Ngược đãi người lao động, cưỡng bức lao động:

Đây là hành vi xâm phạm nghiêm trọng đến thân thể, nhân phẩm và quyền tự do của người lao động.

Ngược đãi: Bao gồm các hành vi hành hạ, làm nhục, xúc phạm hoặc dùng vũ lực đối với người lao động.

Cưỡng bức lao động: Là việc dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc các thủ đoạn khác để ép buộc người lao động làm việc trái ý muốn, dù đã hoặc chưa được trả lương.

3. Quấy rối tình dục tại nơi làm việc:

Quấy rối tình dục tại nơi làm việc là hành vi bị nghiêm cấm rõ ràng trong bộ luật lao động mới.

Bao gồm các hành vi có tính chất tình dục gây ảnh hưởng đến nhân phẩm của người khác, dưới bất kỳ hình thức nào (lời nói, hành động, hình ảnh...).

Người sử dụng lao động có trách nhiệm xây dựng các quy định, biện pháp phòng ngừa và xử lý hành vi này.

4. Lợi dụng danh nghĩa dạy nghề, tập nghề để trục lợi, bóc lột:

Hành vi này thường xảy ra dưới hình thức lách luật để sử dụng lao động giá rẻ hoặc không lương.

Nghiêm cấm lợi dụng việc dạy nghề, tập nghề để trục lợi, bóc lột sức lao động hoặc lôi kéo, ép buộc người học nghề vào các hoạt động trái pháp luật.

Mục đích của dạy nghề/tập nghề phải là truyền đạt kỹ năng, không phải sử dụng sức lao động kiếm lời một cách bất hợp pháp.

5. Sử dụng lao động chưa qua đào tạo (đối với nghề bắt buộc):

Quy định này nhằm đảm bảo chất lượng công việc và an toàn lao động.

Đối với những nghề, công việc yêu cầu phải có chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia hoặc phải qua đào tạo, nghiêm cấm sử dụng người lao động chưa đáp ứng yêu cầu đó.

6. Lừa gạt người lao động để tuyển dụng (mục đích mua bán người, bóc lột):

Đây là hành vi phạm pháp luật hình sự và bị nghiêm cấm tuyệt đối trong lĩnh vực lao động.

Nghiêm cấm lôi kéo, dụ dỗ, quảng cáo gian dối hoặc thủ đoạn khác để lừa gạt người lao động.

Đặc biệt nghiêm cấm hành vi lừa gạt nhằm mục đích mua bán người, bóc lột, cưỡng bức lao động hoặc lợi dụng dịch vụ việc làm để thực hiện hành vi trái pháp luật.

7. Sử dụng lao động chưa thành niên trái pháp luật:

Bảo vệ nhóm lao động dễ bị tổn thương, đặc biệt là người lao động dưới 18 tuổi.

Nghiêm cấm sử dụng lao động chưa thành niên (người dưới 18 tuổi) làm các công việc bị cấm theo quy định của pháp luật (ví dụ: Công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm...).

Phải đảm bảo tuân thủ nghiêm ngặt các điều kiện về sức khỏe, thời giờ làm việc và môi trường làm việc khi sử dụng lao động chưa thành niên.

Hậu quả pháp lý khi vi phạm các hành vi bị nghiêm cấm

Các hành vi bị nghiêm cấm nếu vi phạm sẽ phải chịu các hình thức xử lý nghiêm khắc từ pháp luật:

- Xử phạt hành chính: Bị phạt tiền rất nặng theo nghị định quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động.

- Trách nhiệm hình sự: Một số hành vi như cưỡng bức lao động, mua bán người, ngược đãi người lao động có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo bộ luật hình sự.

- Trách nhiệm dân sự: Phải bồi thường thiệt hại cho người lao động (nếu có).

- Ảnh hưởng uy tín: Doanh nghiệp sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng về mặt uy tín, thương hiệu và khả năng thu hút nhân tài.

Kết luận và lời khuyên

Các hành vi bị nghiêm cấm trong lĩnh vực lao động là ranh giới pháp lý mà mọi doanh nghiệp và người lao động cần nắm vững. Việc tuân thủ nghiêm ngặt điều 8 bộ luật lao động 2019 không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là yếu tố then chốt để xây dựng một môi trường làm việc văn minh, công bằng và hiệu quả.

Lời khuyên: Doanh nghiệp nên thường xuyên cập nhật, phổ biến các quy định này và đưa vào nội quy lao động để đảm bảo sự tuân thủ tuyệt đối trong toàn bộ tổ chức.