Luật quản lý thuế 2019 (số 38/2019/QH14, có hiệu lực từ ngày 1/7/2020) là văn bản pháp luật quan trọng quy định toàn diện về quản lý các loại thuế và các khoản thu khác thuộc ngân sách nhà nước. Trong đó, điều 23 dành riêng để quy định nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án trong lĩnh vực thuế. Những quy định này nhằm đảm bảo xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm pháp luật thuế, đặc biệt là các hành vi có dấu hiệu tội phạm hình sự.

1. Cơ sở pháp lý về nhiệm vụ, quyền hạn trong quản lý thuế:

Luật quản lý thuế số 38/2019/QH14 (có hiệu lực từ ngày 1/7/2020) quy định rõ trách nhiệm phối hợp giữa cơ quan quản lý thuế và các cơ quan tiến hành tố tụng, bao gồm:

• Cơ quan điều tra;
• Viện kiểm sát nhân dân;
• Tòa án nhân dân.

Việc phân định rõ nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan này nhằm:

• Phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật về thuế;
• Bảo đảm thu đúng, thu đủ, thu kịp thời cho ngân sách nhà nước;
• Tăng cường tính răn đe, minh bạch và công bằng trong quản lý thuế.

2. Nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan điều tra trong quản lý thuế:

2.1) Tiếp nhận và xử lý tin báo về tội phạm thuế:

Cơ quan điều tra có trách nhiệm:

• Tiếp nhận hồ sơ, tài liệu do cơ quan thuế chuyển giao khi phát hiện dấu hiệu tội phạm về thuế;
• Xem xét, đánh giá dấu hiệu cấu thành tội phạm theo bộ luật hình sự.

2.2) Khởi tố, điều tra các vụ án hình sự về thuế:

Khi có căn cứ, cơ quan điều tra:

• Quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can;
• Tiến hành các hoạt động điều tra theo thẩm quyền đối với các tội danh như trốn thuế; gian lận thuế; in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn.

2.3) Phối hợp với cơ quan thuế:

Trong quá trình điều tra, cơ quan điều tra:

• Yêu cầu cơ quan thuế cung cấp hồ sơ, dữ liệu liên quan;
• Trao đổi thông tin để xác định số tiền thuế thất thoát, thiệt hại cho ngân sách nhà nước.

3. Nhiệm vụ, quyền hạn của viện kiểm sát trong quản lý thuế:

3.1) Thực hành quyền công tố đối với các vụ án thuế:

Viện kiểm sát có nhiệm vụ:

• Kiểm sát việc khởi tố, điều tra các vụ án hình sự về thuế;
• Bảo đảm các quyết định tố tụng đúng người, đúng tội, đúng pháp luật.

3.2) Kiểm sát hoạt động điều tra và xét xử:

Viện kiểm sát:

• Giám sát tính hợp pháp của các hoạt động điều tra của cơ quan điều tra;
• Tham gia phiên tòa, giữ quyền công tố tại tòa án đối với các vụ án thuế.

3.3) Bảo vệ lợi ích của nhà nước trong lĩnh vực thuế:

Thông qua chức năng công tố và kiểm sát, viện kiểm sát:

• Góp phần thu hồi tiền thuế bị chiếm đoạt;
• Bảo vệ lợi ích tài chính của nhà nước và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

4. Nhiệm vụ, quyền hạn của tòa án trong quản lý thuế:

4.1) Xét xử các vụ án hình sự về thuế:

Tòa án nhân dân:

• Xét xử sơ thẩm, phúc thẩm các vụ án hình sự liên quan đến hành vi vi phạm pháp luật thuế;
• Quyết định hình phạt, biện pháp tư pháp theo quy định của pháp luật.

4.2) Giải quyết tranh chấp hành chính về thuế:

Ngoài án hình sự, tòa án còn:

• Giải quyết khiếu kiện hành chính giữa người nộp thuế và cơ quan thuế;
• Xem xét tính hợp pháp của các quyết định truy thu thuế, xử phạt vi phạm hành chính về thuế.

4.3) Bảo đảm công lý và pháp chế xã hội chủ nghĩa:

Thông qua hoạt động xét xử, tòa án:

• Bảo đảm việc áp dụng pháp luật thuế thống nhất, khách quan;
• Nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật thuế trong xã hội.

5. Ý nghĩa của việc phân định rõ nhiệm vụ, quyền hạn:

Việc quy định rõ nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án trong luật quản lý thuế có ý nghĩa quan trọng:

• Tăng cường hiệu quả phòng, chống tội phạm thuế;
• Tránh chồng chéo, bỏ lọt hành vi vi phạm;
• Góp phần xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, minh bạch.

Theo quy định của luật quản lý thuế 2019, cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án giữ vai trò then chốt trong việc phát hiện, xử lý và xét xử các hành vi vi phạm pháp luật thuế. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan này không chỉ bảo vệ nguồn thu ngân sách nhà nước mà còn góp phần bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật và công bằng xã hội.