Trong quan hệ lao động, quyền làm việc là một trong những quyền cơ bản và quan trọng nhất của người lao động (NLĐ). Bộ luật Lao động 2019 (sửa đổi, bổ sung năm 2020 và các văn bản hướng dẫn mới nhất đến năm 2025) đã quy định rất rõ ràng, cụ thể về quyền này nhằm bảo vệ tối đa lợi ích hợp pháp của NLĐ.

Dưới đây là tổng hợp đầy đủ, chi tiết các quyền làm việc mà mọi người lao động tại Việt Nam đều được hưởng theo pháp luật hiện hành.

1. Quyền được làm việc tự do, lựa chọn việc làm và nơi làm việc:

- Điều 5 bộ luật lao động 2019 quy định: “Người lao động có quyền làm việc cho bất kỳ người sử dụng lao động nào và ở bất kỳ nơi nào mà pháp luật không cấm.”

- NLĐ có quyền tự do giao kết hợp đồng lao động (HĐLĐ), không bị ép buộc, cưỡng bức lao động.

- Cấm phân biệt đối xử về giới tính, dân tộc, tôn giáo, thành phần xã hội, tình trạng hôn nhân, nhiễm HIV trong tuyển dụng và sử dụng lao động.

2. Quyền được làm việc bình đẳng và không bị phân biệt đối xử:

- NLĐ được hưởng chế độ đãi ngộ công bằng, không bị phân biệt vì bất kỳ lý do gì.

- Doanh nghiệp phải trả lương ngang bằng cho công việc có giá trị ngang nhau (điều 90).

3. Quyền được làm việc trong điều kiện lao động đạt chuẩn:

- Được làm việc trong môi trường an toàn, vệ sinh lao động.

- Người sử dụng lao động (NSDLĐ) phải đảm bảo:

• Trang bị đầy đủ phương tiện bảo hộ lao động;
• Định kỳ khám sức khỏe;
• Đào tạo, huấn luyện an toàn vệ sinh lao động;
• Bồi thường, trợ cấp khi xảy ra tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.

4. Quyền được hưởng lương đầy đủ và đúng hạn:

- Lương phải đảm bảo mức lương tối thiểu vùng (năm 2025 từ 3.450.000 – 4.960.000 đồng/tháng tùy vùng).

- Trả lương đầy đủ, đúng hạn (không quá 15 ngày kể từ ngày kết thúc kỳ trả lương).

- Được trả thêm tiền làm thêm giờ (ít nhất bằng 150%, 200%, 300% tùy trường hợp).

5. Quyền được nghỉ ngơi:

- Nghỉ trong giờ làm việc: Ít nhất 30 phút/ngày làm việc 8 tiếng (liên tục 60 phút với công việc nặng nhọc, độc hại).

- Nghỉ giữa ca: Ít nhất 12 tiếng trước ca tiếp theo.

- Nghỉ hằng tuần: ít nhất 24 giờ liên tục/tuần (thường là chủ nhật).

- Nghỉ lễ, tết: 11 ngày/năm + thêm 1–2 ngày tùy dân tộc, tôn giáo.

- Nghỉ phép năm:

• 12 ngày (làm việc bình thường);
• 14 ngày (công việc nặng nhọc, độc hại hoặc nơi có phụ cấp khu vực ≥ 0,3);
• 16 ngày (công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại hoặc phụ cấp khu vực ≥ 0,7);
• Cộng thêm 1 ngày phép cho mỗi 5 năm làm việc tại cùng một doanh nghiệp.

6. Quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động:

- NLĐ có quyền nghỉ việc mà không cần lý do nếu báo trước đúng thời hạn:

• 45 ngày (HĐLĐ không xác định thời hạn);
• 30 ngày (HĐLĐ xác định thời hạn từ 12–36 tháng);
• 3 ngày làm việc (HĐLĐ dưới 12 tháng hoặc công việc thời vụ).

- Được nghỉ ngay không cần báo trước trong các trường hợp:

• Không được trả lương đủ hoặc đúng hạn;
• Bị ngược đãi, quấy rối tình dục, cưỡng bức lao động;
• Ốm đau kéo dài, mang thai phải nghỉ theo chỉ định bác sĩ…;
• Đủ tuổi nghỉ hưu mà chưa đủ năm đóng BHXH…

7. Quyền được tham gia công đoàn và thương lượng tập thể:

- Được thành lập, gia nhập và hoạt động công đoàn.

- Tham gia đối thoại tại nơi làm việc, thương lượng, ký kết thỏa ước lao động tập thể.

8. Quyền được đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ:

- NSDLĐ phải lập kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng nghề hằng năm.

- NLĐ được bảo lưu quyền lợi khi tham gia đào tạo do doanh nghiệp tổ chức.

9. Quyền được tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp (bắt buộc):

Được đóng và hưởng đầy đủ các chế độ ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, hưu trí, thất nghiệp…

10. Quyền khiếu nại, tố cáo và khởi kiện:

- Khi quyền lợi bị xâm phạm, NLĐ có quyền:

• Khiếu nại đến NSDLĐ, công đoàn, thanh tra lao động;
• Khởi kiện ra tòa án nhân dân có thẩm quyền (không mất án phí lao động).

Quyền làm việc là quyền hiến định và được bộ luật lao động 2019 bảo vệ ở mức độ cao nhất từ trước đến nay. Người lao động cần nắm vững các quyền của mình để bảo vệ lợi ích chính đáng, đồng thời thực hiện đúng nghĩa vụ để xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ.

Nếu bạn đang gặp tranh chấp lao động hoặc cần tư vấn cụ thể về quyền lợi của mình, hãy liên hệ ngay Công ty luật TNHH Chuẩn A để có hướng dẫn chi tiết.