Quyền nhân thân là một trong những chế định quan trọng của pháp luật dân sự Việt Nam, gắn liền với mỗi cá nhân ngay từ khi sinh ra và được pháp luật bảo vệ tuyệt đối. Việc hiểu đúng và đầy đủ về quyền nhân thân theo bộ luật dân sự Việt Nam giúp cá nhân bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín và các giá trị tinh thần hợp pháp của mình trong xã hội hiện đại.

Quyền nhân thân là gì?

Theo quy định của bộ luật dân sự năm 2015, quyền nhân thân là quyền dân sự gắn liền với mỗi cá nhân, không thể chuyển giao cho người khác, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Quyền nhân thân phản ánh các giá trị tinh thần, đạo đức, nhân văn cơ bản của con người và được pháp luật bảo hộ.

Đặc điểm cơ bản của quyền nhân thân gồm:

• Gắn liền với cá nhân, không thể mua bán, chuyển nhượng;
• Không định giá được bằng tiền (trừ trường hợp bồi thường thiệt hại);
• Được pháp luật bảo vệ suốt đời.

Căn cứ pháp lý về quyền nhân thân

Quyền nhân thân được quy định tập trung tại chương iii bộ luật dân sự 2015, cùng với các văn bản pháp luật liên quan khác như:

• Hiến pháp năm 2013;
• Luật hôn nhân và gia đình;
• Luật trẻ em;
• Luật báo chí;
• Luật an ninh mạng.

Các quyền nhân thân theo bộ luật dân sự Việt Nam

1. Quyền đối với họ, tên:

Mỗi cá nhân có quyền có họ, tên và được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận. Cá nhân có quyền yêu cầu thay đổi họ, tên trong các trường hợp luật định và được pháp luật bảo vệ khỏi hành vi xâm phạm.

2. Quyền được khai sinh, khai tử:

Quyền được khai sinh là quyền nhân thân cơ bản đầu tiên của con người, xác lập tư cách pháp lý của cá nhân. Tương tự, việc khai tử đảm bảo ghi nhận chính xác tình trạng pháp lý của người đã chết.

3. Quyền xác định dân tộc, giới tính:

Cá nhân có quyền xác định dân tộc của mình theo dân tộc của cha hoặc mẹ. Bộ luật dân sự cũng ghi nhận quyền xác định lại giới tính, chuyển đổi giới tính theo quy định của pháp luật chuyên ngành.

4. Quyền đối với hình ảnh:

Cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình. Việc sử dụng hình ảnh cá nhân phải được sự đồng ý của người đó, trừ một số trường hợp đặc biệt theo quy định của pháp luật. Mọi hành vi sử dụng hình ảnh trái phép đều có thể bị xử lý và bồi thường thiệt hại.

5. Quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín:

Danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân là bất khả xâm phạm. Người có hành vi xúc phạm, vu khống, bôi nhọ danh dự người khác phải chịu trách nhiệm dân sự, hành chính hoặc hình sự tùy mức độ vi phạm.

6. Quyền về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình:

Bộ luật dân sự quy định rõ quyền được bảo vệ đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình. Việc thu thập, lưu giữ, sử dụng, công khai thông tin cá nhân phải có sự đồng ý của người có thông tin, trừ trường hợp pháp luật cho phép.

7. Quyền được bảo đảm an toàn về tính mạng, sức khỏe, thân thể:

Mọi cá nhân đều có quyền được bảo vệ về tính mạng, sức khỏe, thân thể. Hành vi xâm phạm gây thiệt hại phải bồi thường và chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật.

8. Quyền hiến mô, bộ phận cơ thể và hiến xác:

Cá nhân có quyền hiến mô, bộ phận cơ thể hoặc hiến xác vì mục đích nhân đạo, khoa học theo quy định của pháp luật.

Nguyên tắc bảo vệ quyền nhân thân

Việc bảo vệ quyền nhân thân được thực hiện theo các nguyên tắc:

• Tôn trọng và bảo vệ quyền con người;
• Mọi hành vi xâm phạm quyền nhân thân đều bị xử lý;
• Thiệt hại do xâm phạm quyền nhân thân phải được bồi thường;
• Việc xin lỗi, cải chính công khai là biện pháp bảo vệ phổ biến.

Biện pháp bảo vệ quyền nhân thân khi bị xâm phạm

Khi quyền nhân thân bị xâm phạm, cá nhân có thể:

• Yêu cầu người vi phạm chấm dứt hành vi xâm phạm;
• Yêu cầu xin lỗi, cải chính công khai;
• Yêu cầu bồi thường thiệt hại về tinh thần và vật chất;
• Khởi kiện tại tòa án có thẩm quyền.

Ý nghĩa của quyền nhân thân trong đời sống xã hội

Quyền nhân thân không chỉ bảo vệ giá trị tinh thần của mỗi cá nhân mà còn góp phần xây dựng một xã hội công bằng, văn minh, tôn trọng quyền con người. Việc nâng cao nhận thức pháp luật về quyền nhân thân giúp hạn chế tranh chấp và vi phạm trong thực tiễn.

Quyền nhân thân theo quy định của bộ luật dân sự Việt Nam là nền tảng pháp lý quan trọng bảo vệ con người về danh dự, nhân phẩm, đời sống riêng tư và các giá trị tinh thần khác. Việc hiểu và tuân thủ đúng các quy định về quyền nhân thân không chỉ giúp cá nhân tự bảo vệ mình mà còn góp phần đảm bảo trật tự, an toàn pháp lý trong xã hội.