Trong quá trình giải quyết vụ án hành chính, cơ quan tiến hành tố tụng và người tiến hành tố tụng giữ vai trò trung tâm bảo đảm tính khách quan, công bằng và đúng pháp luật. Bài viết dưới đây phân tích đầy đủ về trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng hành chính theo quy định hiện hành.

1. Cơ quan tiến hành tố tụng hành chính là gì?

Theo quy định của luật tố tụng hành chính 2015, cơ quan tiến hành tố tụng trong vụ án hành chính bao gồm:

• Tòa án nhân dân;
• Viện kiểm sát nhân dân.

Đây là hai chủ thể có thẩm quyền giải quyết, kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính phát sinh giữa cá nhân, tổ chức với cơ quan nhà nước hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan nhà nước.

2. Người tiến hành tố tụng hành chính gồm những ai?

Người tiến hành tố tụng hành chính là những cá nhân được giao nhiệm vụ trực tiếp thực hiện hoạt động tố tụng, bao gồm:

• Chánh án, phó chánh án tòa án;
• Thẩm phán;
• Hội thẩm nhân dân;
• Thư ký tòa án;
• Viện trưởng, phó viện trưởng viện kiểm sát;
• Kiểm sát viên.

Những người này phải thực hiện nhiệm vụ theo đúng chức năng, quyền hạn được pháp luật quy định.

3. Trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng hành chính:

3.1) Bảo đảm việc giải quyết vụ án đúng pháp luật:

Cơ quan tiến hành tố tụng có trách nhiệm:

• Thụ lý, giải quyết vụ án đúng thẩm quyền;
• Tuân thủ trình tự, thủ tục theo luật định;
• Bảo đảm nguyên tắc tranh tụng trong xét xử.

Việc giải quyết phải khách quan, toàn diện, không làm oan sai hoặc bỏ lọt vi phạm.

3.2) Tôn trọng và bảo vệ quyền con người, quyền công dân:

Trong tố tụng hành chính, quyền khởi kiện của cá nhân, tổ chức phải được tôn trọng. Cơ quan tiến hành tố tụng có trách nhiệm:

• Tạo điều kiện cho đương sự thực hiện quyền và nghĩa vụ tố tụng;
• Bảo đảm quyền bình đẳng trước pháp luật;
• Không phân biệt đối xử.

3.3) Bảo đảm tính độc lập trong xét xử:

Tòa án xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật. Không cơ quan, tổ chức hay cá nhân nào được can thiệp trái pháp luật vào quá trình giải quyết vụ án.

Viện kiểm sát thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp, bảo đảm việc giải quyết vụ án đúng quy định.

3.4) Chịu trách nhiệm về hành vi, quyết định tố tụng:

Cơ quan tiến hành tố tụng phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về:

• Bản án, quyết định đã ban hành;
• Hành vi tố tụng của mình;
• Thiệt hại gây ra (nếu có sai phạm theo quy định về bồi thường nhà nước).

4. Trách nhiệm của người tiến hành tố tụng hành chính:

4.1) Tuân thủ pháp luật và đạo đức nghề nghiệp:

Người tiến hành tố tụng phải:

• Chấp hành nghiêm chỉnh quy định pháp luật;
• Giải quyết vụ án công tâm, khách quan;
• Không được vụ lợi hoặc thiên vị.

4.2) Từ chối hoặc bị thay đổi khi có căn cứ:

Để bảo đảm tính khách quan, người tiến hành tố tụng phải:

• Tự mình từ chối tiến hành tố tụng nếu thuộc trường hợp luật định;
• Chấp hành quyết định thay đổi khi có yêu cầu chính đáng.

Ví dụ: Có quan hệ thân thích với đương sự, có lợi ích liên quan đến vụ án…

4.3) Giữ bí mật thông tin vụ án:

Các thông tin thuộc bí mật nhà nước, bí mật đời tư, bí mật kinh doanh… phải được bảo mật theo đúng quy định.

4.4) Bồi thường thiệt hại khi có sai phạm:

Nếu người tiến hành tố tụng có hành vi trái pháp luật gây thiệt hại, tùy mức độ có thể:

• Bị xử lý kỷ luật;
• Bị truy cứu trách nhiệm hình sự;
• Phải hoàn trả một phần hoặc toàn bộ số tiền nhà nước đã bồi thường.

5. Ý nghĩa của việc quy định trách nhiệm trong tố tụng hành chính:

Việc quy định rõ trách nhiệm của cơ quan và người tiến hành tố tụng giúp:

• Nâng cao tính minh bạch trong hoạt động tư pháp;
• Bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức;
• Tăng cường niềm tin của người dân vào hệ thống tòa án;
• Phòng ngừa lạm quyền, tiêu cực.

Trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng và người tiến hành tố tụng hành chính theo luật tố tụng hành chính 2015 là nền tảng bảo đảm cho quá trình giải quyết vụ án hành chính diễn ra công bằng, khách quan và đúng pháp luật. Việc hiểu rõ các quy định này giúp cá nhân, tổ chức bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của mình khi tham gia tố tụng.