Việc làm và giải quyết việc làm luôn là mối quan tâm hàng đầu của người lao động, doanh nghiệp và nhà nước. Trong bối cảnh thị trường lao động thay đổi mạnh mẽ, bộ luật lao động đã quy định rõ ràng các nguyên tắc, quyền và trách nhiệm nhằm bảo đảm cơ hội việc làm bền vững, ổn định cho mọi công dân. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ quy định pháp luật hiện hành cũng như các biện pháp giải quyết việc làm hiệu quả.

1. Khái niệm việc làm theo quy định của bộ luật lao động:

Theo bộ luật lao động 2019, việc làm được hiểu là hoạt động lao động tạo ra thu nhập, không bị pháp luật cấm. Người có việc làm là người có hợp đồng lao động hợp pháp hoặc tự tạo việc làm hợp pháp.

Từ khái niệm trên có thể thấy:

• Mọi công dân đều có quyền làm việc;
• Việc làm phải dựa trên nguyên tắc tự do lựa chọn nghề nghiệp;
• Việc làm phải phù hợp pháp luật, không trái đạo đức xã hội.

2. Nguyên tắc bảo đảm việc làm cho người lao động:

Bộ luật lao động quy định các nguyên tắc cơ bản sau:

2.1) Bảo đảm cơ hội việc làm bình đẳng:

Không phân biệt giới tính, độ tuổi, dân tộc, màu da, tín ngưỡng… Người lao động được quyền tiếp cận thông tin và cơ hội nghề nghiệp một cách bình đẳng.

2.2) Tự do lựa chọn việc làm:

Người lao động có quyền:

• Tự lựa chọn nghề nghiệp và nơi làm việc;
• Chuyển đổi công việc phù hợp nhu cầu và khả năng;
• Tự tạo việc làm theo pháp luật.

2.3) Nhà nước đóng vai trò chủ đạo trong phát triển thị trường lao động:

Nhà nước hỗ trợ:

• Kết nối cung, cầu lao động;
• Phát triển hệ thống trung tâm dịch vụ việc làm;
• Khuyến khích doanh nghiệp tạo thêm việc làm mới;
• Bảo đảm an sinh xã hội cho người thất nghiệp.

3. Quy định về giải quyết việc làm theo bộ luật lao động:

Giải quyết việc làm là nhóm chính sách nhằm tạo công ăn việc làm ổn định, hỗ trợ người thất nghiệp và phát triển thị trường lao động.

3.1) Chính sách hỗ trợ tạo việc làm:

Nhà nước sử dụng nhiều biện pháp như:

• Cho vay vốn tạo việc làm thông qua quỹ quốc gia về việc làm;
• Ưu đãi doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động, đặc biệt là lao động yếu thế;
• Khuyến khích khởi nghiệp và phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

3.2) Giải quyết việc làm thông qua hệ thống dịch vụ việc làm:

Các trung tâm dịch vụ việc làm cung cấp:

• Tư vấn nghề nghiệp;
• Cung cấp thông tin thị trường lao động;
• Giới thiệu việc làm;
• Hỗ trợ tuyển dụng cho doanh nghiệp;
• Tổ chức các sàn giao dịch việc làm định kỳ.

3.3) Chính sách việc làm công:

Đối với vùng khó khăn, nhà nước tổ chức các chương trình:

• Xây dựng cơ sở hạ tầng;
• Đào tạo lại nghề;
• Tạo việc làm tạm thời hoặc dài hạn cho người dân địa phương.

3.4) Chính sách bảo hiểm thất nghiệp:

Bảo hiểm thất nghiệp là giải pháp quan trọng giúp ổn định đời sống cho người lao động:

• Hỗ trợ tài chính khi mất việc;
• Hỗ trợ học nghề để chuyển đổi việc làm;
• Hỗ trợ tìm kiếm việc làm mới.

4. Trách nhiệm của người sử dụng lao động trong giải quyết việc làm:

Doanh nghiệp phải thực hiện các nghĩa vụ:

• Ký kết hợp đồng lao động đúng quy định;
• Bố trí việc làm phù hợp chuyên môn;
• Đào tạo lại hoặc bồi dưỡng kỹ năng khi thay đổi cơ cấu;
• Thông báo với cơ quan quản lý khi có biến động lao động.

Ngoài ra, doanh nghiệp phải ưu tiên giữ lại lao động nữ mang thai, người lao động có hoàn cảnh khó khăn trong trường hợp cần tinh giản.

5. Trách nhiệm của người lao động:

Người lao động có trách nhiệm:

• Chủ động nâng cao kỹ năng nghề nghiệp;
• Tuân thủ kỷ luật lao động;
• Tham gia bảo hiểm thất nghiệp đầy đủ;
• Tìm kiếm cơ hội nghề nghiệp phù hợp khi thị trường thay đổi.

6. Giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết việc làm:

Để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và giảm tỷ lệ thất nghiệp, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp:

• Đổi mới giáo dục nghề nghiệp theo nhu cầu thị trường;
• Tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp và cơ sở đào tạo;
• Ứng dụng công nghệ trong quản lý thị trường lao động;
• Khuyến khích doanh nghiệp chuyển đổi số, mở rộng sản xuất;
• Hỗ trợ mạnh mẽ khởi nghiệp, đặc biệt ở lĩnh vực kinh tế xanh và kinh tế số.

Việc làm và giải quyết việc làm là vấn đề trọng tâm trong chính sách phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam. Bộ luật lao động đã đưa ra khung pháp lý rõ ràng nhằm bảo đảm quyền có việc làm, hỗ trợ người lao động và giúp thị trường lao động vận hành hiệu quả. Việc hiểu đúng các quy định pháp luật sẽ giúp người lao động bảo vệ quyền lợi của mình và tạo cơ sở vững chắc để doanh nghiệp phát triển bền vững.