Trong công cuộc xây dựng và chỉnh đốn Đảng, việc nhận diện, ngăn chặn và đẩy lùi tình trạng suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, cùng những biểu hiện "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" trong nội bộ luôn được xem là nhiệm vụ then chốt, có tính chất sống còn đối với sự tồn vong của chế độ. Nhằm cụ thể hóa các chủ trương của Đảng thành các quy định pháp lý mang tính bắt buộc trong quản lý nhà nước, ngày 13 tháng 8 năm 2020, Chính phủ đã ban hành nghị định số 90/2020/NĐ-CP quy định về đánh giá, xếp loại chất lượng cán bộ, công chức, viên chức. Đây không chỉ là một văn bản quy phạm pháp luật thuần túy về mặt hành chính, mà còn là thước đo nghiêm túc, là "tấm gương soi" giúp các cơ quan, tổ chức và bản thân mỗi cá nhân người lao động trong khu vực công tự nhìn nhận lại bản lĩnh chính trị của mình. Việc tìm hiểu sâu sắc về mối liên hệ giữa tiêu chí đánh giá tư tưởng chính trị với các mức xếp loại chất lượng theo nghị định này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, giúp nâng cao nhận thức, trách nhiệm và đạo đức công vụ của đội ngũ công bộc của nhân dân trong giai đoạn hiện nay.
Suy thoái tư tưởng chính trị trước hết được hiểu là sự phai nhạt lý tưởng cách mạng, không kiên định vào con đường chủ nghĩa xã hội, hoài nghi về nền tảng tư tưởng của Đảng là chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Những biểu hiện này thường bắt đầu một cách âm thầm, tinh vi, từ những dao động trong nhận thức, dẫn đến những phát ngôn lệch lạc, rồi dần dần chuyển hóa thành hành động chống đối hoặc thờ ơ trước các chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của nhà nước. Trong đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, sự suy thoái này vô cùng nguy hiểm vì nó trực tiếp làm xói mòn lòng tin của quần chúng nhân dân vào bộ máy công quyền, làm giảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và gián tiếp tiếp tay cho các thế lực thù địch thực hiện chiến lược "diễn biến hòa bình". Người cán bộ khi đã suy thoái về tư tưởng chính trị sẽ không còn đặt lợi ích của quốc gia, dân tộc và nhân dân lên trên hết, mà thay vào đó là chủ nghĩa cá nhân ích kỷ, thực dụng, cơ hội, sa vào các tệ nạn tham nhũng, tiêu cực, "tư duy nhiệm kỳ" hoặc tìm cách vun vén lợi ích cục bộ cho bản thân và gia đình.
Việc nhận diện chính xác và kịp thời các biểu hiện suy thoái tư tưởng chính trị là bước đi đầu tiên, quyết định thành bại của công tác cán bộ. Nếu không có những tiêu chí định lượng và định tính rõ ràng, việc đánh giá cán bộ rất dễ rơi vào tình trạng cảm tính, hình thức, "dĩ hòa vi quý" hoặc ngược lại là trù dập, định kiến. Nhận thức được tầm quan trọng đó, Đảng ta đã ban hành nghị quyết trung ương 4 khóa XII chỉ rõ 9 biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị. Để đưa các tinh thần nghị quyết này vào đời sống hành chính, Chính phủ đã khéo léo lồng ghép các yêu cầu về chính trị, tư tưởng thành tiêu chí hàng đầu, mang tính tiên quyết trong nghị định 90/2020/NĐ-CP. Điều này tạo ra một cơ chế giám sát đồng bộ, buộc mỗi cán bộ, công chức, viên chức phải liên tục rèn luyện, giữ vững bản lĩnh chính trị vững vàng, không bị lay chuyển trước những cám dỗ vật chất hay những luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch.
Tại điều 3 của nghị định 90/2020/NĐ-CP, Chính phủ đã quy định rất rõ ràng về các tiêu chí chung để đánh giá, xếp loại chất lượng cán bộ, công chức, viên chức, trong đó tiêu chí về "chính trị tư tưởng" được đặt lên vị trí đầu tiên. Điều này khẳng định quan điểm nhất quán của Đảng và nhà nước ta là tài phải đi đôi với đức, trong đó đức là gốc và chính trị tư tưởng chính là cốt lõi của đạo đức cách mạng. Một người cán bộ dù có năng lực chuyên môn giỏi đến đâu, giải quyết công việc nhanh chóng đến mấy nhưng nếu có biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, lệch lạc về quan điểm đường lối thì không những không thể phục vụ nhân dân tốt, mà còn có nguy cơ gây ra những thiệt hại khôn lường cho hệ thống chính trị. Tiêu chí này yêu cầu cán bộ, công chức, viên chức phải chấp hành nghiêm chỉnh đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của nhà nước; có bản lĩnh chính trị vững vàng, kiên định với mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; có tinh thần yêu nước, đặt lợi ích của nhà nước, tập thể và nhân dân lên trên lợi ích cá nhân.
Đi sâu vào nội dung tiêu chí chính trị tư tưởng theo nghị định 90/2020/NĐ-CP, người làm công tác đánh giá và bản thân người được đánh giá phải xem xét toàn diện trên nhiều khía cạnh cụ thể. Đó là việc thực hiện chế độ học tập, bồi dưỡng lý luận chính trị một cách nghiêm túc, tự giác chứ không phải học tập theo kiểu đối phó, lấy bằng cấp để thăng tiến. Đó là thái độ đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Đặc biệt, tiêu chí này cũng đòi hỏi cán bộ phải có ý thức tổ chức kỷ luật cao, phục tùng sự phân công của tổ chức, không có những phát ngôn tùy tiện, không đăng tải hoặc chia sẻ những thông tin chưa được kiểm chứng, những góc nhìn tiêu cực, phiến diện trên mạng xã hội làm ảnh hưởng đến uy tín của cơ quan, đơn vị. Như vậy, tiêu chí chính trị tư tưởng không còn là một khái niệm trừu tượng, chung chung mà đã được cụ thể hóa thành những hành động, thái độ ứng xử hằng ngày của người cán bộ trong cả công việc lẫn đời sống riêng tư.
Một trong những điểm tiến bộ và kiên quyết nhất của nghị định 90/2020/NĐ-CP chính là việc thiết lập mối quan hệ nhân quả chặt chẽ giữa việc vi phạm tiêu chí chính trị tư tưởng với kết quả phân loại chất lượng cuối năm. Cụ thể, nghị định phân chia chất lượng cán bộ, công chức, viên chức thành 4 mức: Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, hoàn thành tốt nhiệm vụ, hoàn thành nhiệm vụ và không hoàn thành nhiệm vụ. Đối với các mức từ "hoàn thành nhiệm vụ" trở lên, điều kiện bắt buộc đầu tiên và xuyên suốt là cá nhân đó phải luôn gương mẫu chấp hành tốt chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước và các quy định của cơ quan, đơn vị; không có biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, "tự diễn biến", "tự chuyển hóa". Điều này đồng nghĩa với việc, nếu một cán bộ bị phát hiện có dù chỉ một biểu hiện suy thoái tư tưởng chính trị thì ngay lập tức cánh cửa đạt danh hiệu xuất sắc, tốt, hay thậm chí là trung bình sẽ bị đóng lại, bất kể kết quả thực hiện công việc chuyên môn của họ có vượt chỉ tiêu đến đâu.
Ngược lại, tại các điều khoản quy định về tiêu chí xếp loại chất lượng ở mức "không hoàn thành nhiệm vụ" áp dụng cho cả bốn đối tượng (cán bộ, công chức giữ chức vụ lãnh đạo quản lý, công chức không giữ chức vụ lãnh đạo quản lý, viên chức quản lý và viên chức không giữ chức vụ quản lý), nghị định 90/2020/NĐ-CP quy định rõ: Cá nhân có biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" theo nghị quyết của trung ương về tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng thì sẽ bị xếp loại ở mức thấp nhất này. Quy định này mang tính chất răn đe cực kỳ mạnh mẽ, dứt khoát loại bỏ tư tưởng thỏa hiệp hay bao che trong nội bộ. Nó khẳng định rằng, trong hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa, sự trung thành với lý tưởng cách mạng, sự trong sạch về tư tưởng chính trị là điều kiện cần và đủ để một cá nhân tồn tại và phát triển trong bộ máy. Việc xếp loại "không hoàn thành nhiệm vụ" do suy thoái tư tưởng chính trị chính là bước đệm pháp lý để cơ quan có thẩm quyền tiến hành các bước xử lý kỷ luật, tinh giản biên chế hoặc đưa ra khỏi bộ máy những phần tử không còn xứng đáng.
Để áp dụng hiệu quả nghị định 90/2020/NĐ-CP vào thực tế, các cơ quan, đơn vị cần phải kết hợp chặt chẽ quy định của nghị định với hướng dẫn số 16-HD/BTCTW của Ban tổ chức trung ương và nghị quyết trung ương 4 khóa XII nhằm nhận diện rõ ràng các biểu hiện suy thoái tư tưởng chính trị. Biểu hiện đầu tiên và dễ nhận thấy nhất là thái độ thờ ơ, ngại học tập chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các nghị quyết, chỉ thị của Đảng. Nhiều cán bộ, công chức, viên chức khi tham gia các lớp học tập chính trị thường xuyên làm việc riêng, đi muộn về sớm hoặc viết bài thu hoạch mang tính sao chép, đối phó. Đây chính là biểu hiện của căn bệnh "lười học lý luận chính trị", cội nguồn dẫn đến sự sa sút về bản lĩnh, khiến người cán bộ dễ bị lung lay, mất phương hướng trước các biến động phức tạp của tình hình trong nước và quốc tế.
Một biểu hiện nguy hiểm khác là sự hoài nghi, dao động về mục tiêu, lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; phụ họa theo những nhận thức lệch lạc, quan điểm sai trái. Trong kỷ nguyên số hiện nay, biểu hiện này không chỉ dừng lại ở các cuộc trò chuyện trực tiếp mà còn lan rộng trên không gian mạng. Cán bộ suy thoái có thể không trực tiếp viết bài chống phá, nhưng lại thể hiện qua việc "thích" (like), "chia sẻ" (share) hoặc bình luận những bài viết có nội dung xuyên tạc lịch sử, bôi nhọ lãnh đạo Đảng, nhà nước hoặc phủ nhận những thành quả cách mạng của đất nước. Ngoài ra, việc thấy đúng không bảo vệ, thấy sai không đấu tranh, thái độ bàng quan, "mũ ni che tai" trước những hành vi tiêu cực, tham nhũng của đồng nghiệp cũng là một dạng suy thoái tư tưởng chính trị. Đó là biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân, thực dụng, sợ mất lòng, sợ ảnh hưởng đến lợi ích vật chất và con đường tiến thân của bản thân, biến người cán bộ thành kẻ đồng lõa với cái xấu.
Khi một cán bộ, công chức, viên chức bị hội đồng thi đua - khen thưởng và cấp có thẩm quyền kết luận là có biểu hiện suy thoái tư tưởng chính trị và bị xếp loại chất lượng ở mức "không hoàn thành nhiệm vụ" theo nghị định 90/2020/NĐ-CP, những hệ lụy pháp lý đi kèm là vô cùng nghiêm trọng. Trước hết, kết quả xếp loại này sẽ được lưu vào hồ sơ cán bộ và là căn cứ trực tiếp cho việc bố trí, sử dụng nhân sự trong thời gian tiếp theo. Theo luật cán bộ, công chức và luật viên chức hiện hành, nếu một cá nhân có 2 năm liên tiếp bị xếp loại chất lượng ở mức không hoàn thành nhiệm vụ thì cơ quan có thẩm quyền sẽ giải quyết thôi việc hoặc đơn phương chấm dứt hợp đồng làm việc. Đây là cơ chế sàng lọc tự nhiên nhưng kiên quyết, giúp đưa ra khỏi bộ máy những người không còn đủ tư cách, năng lực và phẩm chất chính trị.
Không dừng lại ở việc cho thôi việc, đối với cán bộ, đảng viên, việc bị kết luận suy thoái về tư tưởng chính trị thường đi liền với các hình thức kỷ luật nghiêm khắc của Đảng, từ khiển trách, cảnh cáo, cách chức cho đến khai trừ ra khỏi Đảng. Sự suy thoái về tư tưởng chính trị rất dễ dẫn đến các hành vi vi phạm pháp luật hình sự như tham nhũng, cố ý làm trái các quy định của nhà nước gây hậu quả nghiêm trọng, hoặc lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ. Khi đó, người vi phạm sẽ phải đối mặt với sự trừng phạt nghiêm khắc của pháp luật, bị truy cứu trách nhiệm hình sự và phải ngồi tù. Việc thiết lập một chế tài nghiêm khắc từ hành chính đến đảng quy và hình sự chính là lá chắn vững chắc để bảo vệ sự trong sạch của bộ máy, đồng thời cảnh tỉnh những ai đang có tư tưởng dao động, lệch lạc.
Để nghị định 90/2020/NĐ-CP thực sự phát huy hiệu quả trong việc nhận diện và đẩy lùi tình trạng suy thoái tư tưởng chính trị, đòi hỏi phải có sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của cả hệ thống chính trị cùng những giải pháp mang tính đột phá. Trước hết, cần phải nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị trong việc đánh giá, xếp loại cán bộ. Người đứng đầu phải là tấm gương sáng về chính trị tư tưởng, đạo đức, lối sống; đồng thời phải có bản lĩnh, tính chiến đấu cao, công tâm, khách quan trong việc nhận xét cấp dưới. Thực tế cho thấy, ở đâu người đứng đầu nghiêm túc, thẳng thắn, không nể nang, né tránh thì ở đó công tác đánh giá cán bộ đi vào thực chất, các biểu hiện suy thoái tư tưởng chính trị được phát hiện và uốn nắn ngay từ khi mới manh nha.
Bên cạnh đó, các cơ quan, đơn vị cần cụ thể hóa các tiêu chí chung của nghị định 90/2020/NĐ-CP thành các quy định, thang điểm đánh giá chi tiết, phù hợp với đặc thù công việc của từng vị trí việc làm. Việc lượng hóa các biểu hiện chính trị tư tưởng thông qua các chỉ số hành vi cụ thể (như việc chấp hành giờ giấc học nghị quyết, số lượng bài viết đấu tranh phản bác luận điệu sai trái, tinh thần phê bình và tự phê bình trong các buổi sinh hoạt chi bộ...) sẽ giúp giảm thiểu tối đa yếu tố cảm tính, chủ quan trong đánh giá. Đồng thời, cần phát huy mạnh mẽ vai trò giám sát, phản biện của các tổ chức đoàn thể như công đoàn, đoàn thanh niên, ban thanh tra nhân dân và đặc biệt là sự giám sát của quần chúng nhân dân tại nơi cư trú và nơi làm việc đối với cán bộ, công chức, viên chức. Sự kết hợp chặt chẽ giữa giám sát trong nội bộ cơ quan và giám sát từ bên ngoài xã hội sẽ tạo ra một mạng lưới kiểm soát đa chiều, khiến cho mọi biểu hiện suy thoái tư tưởng chính trị đều không có đất dung thân, góp phần xây dựng một đội ngũ cán bộ "vừa hồng vừa chuyên", hết lòng phụng sự tổ quốc, phục vụ nhân dân.
Từ khóa:
Chủ nhật và các ngày lễ nghỉ.
