Luật đất đai 2024 là một trong những văn bản pháp luật quan trọng, có ý nghĩa nền tảng trong việc quản lý, khai thác và sử dụng đất đai tại Việt Nam. Luật quy định các nguyên tắc quản lý và sử dụng đất, quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất, chế độ sở hữu đất đai, cũng như trách nhiệm của nhà nước và các chủ thể có liên quan trong lĩnh vực đất đai.
Việc tìm hiểu phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của luật đất đai 2024 có ý nghĩa quan trọng đối với cá nhân, hộ gia đình, tổ chức kinh tế, doanh nghiệp, nhà đầu tư và cơ quan nhà nước. Qua đó, các chủ thể có thể xác định được quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý của mình trong quá trình quản lý, sử dụng, giao dịch và khai thác quyền sử dụng đất.
Bài viết dưới đây phân tích những nội dung cơ bản về luật đất đai 2024, đặc biệt là phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng theo quy định của pháp luật hiện hành.
Luật đất đai số 31/2024/QH15 được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XV thông qua ngày 18/1/2024.
Luật đất đai 2024 có hiệu lực thi hành từ ngày 1/8/2024 theo quy định về thời điểm có hiệu lực được sửa đổi, điều chỉnh trước đó; thay thế luật đất đai năm 2013, trừ những quy định chuyển tiếp được pháp luật quy định riêng.
Luật đất đai 2024 được ban hành nhằm hoàn thiện thể chế, chính sách về đất đai; nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng tài nguyên đất; bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất; tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh và phát triển kinh tế - xã hội.
Một trong những nội dung quan trọng của luật là xác định rõ phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng, làm cơ sở để triển khai thống nhất các quy định pháp luật về đất đai trên phạm vi cả nước.
Theo điều 1 luật đất đai số 31/2024/QH15, phạm vi điều chỉnh của luật được xác định như sau:
“Luật này quy định về chế độ sở hữu đất đai, quyền hạn và trách nhiệm của nhà nước đại diện chủ sở hữu toàn dân về đất đai và thống nhất quản lý về đất đai, chế độ quản lý và sử dụng đất đai, quyền và nghĩa vụ của công dân, người sử dụng đất đối với đất đai thuộc lãnh thổ của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.”
Như vậy, phạm vi điều chỉnh của luật đất đai 2024 bao gồm những nhóm vấn đề cơ bản sau đây:
Luật đất đai 2024 quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân do nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý.
Đây là nguyên tắc pháp lý cơ bản trong hệ thống pháp luật đất đai Việt Nam. Theo đó, tổ chức, cá nhân, hộ gia đình và các chủ thể khác không có quyền sở hữu tư nhân đối với đất đai mà được nhà nước trao quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật.
Quy định về chế độ sở hữu đất đai là cơ sở để xác định quyền hạn, trách nhiệm của nhà nước và quyền, nghĩa vụ của các chủ thể trong quá trình khai thác, sử dụng đất.
Luật quy định nhà nước thực hiện các quyền của đại diện chủ sở hữu toàn dân về đất đai và thống nhất quản lý nhà nước về đất đai.
Các nội dung chủ yếu bao gồm:
Thông qua những quy định này, nhà nước bảo đảm việc quản lý đất đai thống nhất, hiệu quả, đúng mục đích và phù hợp với định hướng phát triển kinh tế - xã hội.
Đây là một nội dung quan trọng trong phạm vi điều chỉnh của luật đất đai 2024.
Luật quy định các vấn đề liên quan đến quản lý nhà nước về đất đai, bao gồm:
Các quy định này tạo thành cơ sở pháp lý cho việc quản lý đất đai từ khâu quy hoạch, phân bổ, sử dụng đến đăng ký, khai thác và bảo vệ tài nguyên đất.
Luật đất đai 2024 điều chỉnh việc sử dụng các loại đất theo mục đích và chế độ sử dụng được pháp luật quy định.
Trong đó, đất đai được phân thành các nhóm chính:
Đối với từng nhóm đất, luật quy định cụ thể về mục đích sử dụng, thời hạn sử dụng, hạn mức sử dụng, điều kiện chuyển mục đích sử dụng và quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất.
Việc quy định chế độ sử dụng đất nhằm bảo đảm sử dụng đất đúng quy hoạch, đúng mục đích, tiết kiệm, hiệu quả và phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.
Luật đất đai 2024 xác lập và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân và người sử dụng đất.
Một số quyền cơ bản của người sử dụng đất bao gồm:
Bên cạnh các quyền, người sử dụng đất phải thực hiện những nghĩa vụ như sử dụng đất đúng mục đích, đúng ranh giới thửa đất, thực hiện nghĩa vụ tài chính, bảo vệ đất và tuân thủ các quy định pháp luật có liên quan.
Việc xác định phạm vi điều chỉnh của luật đất đai 2024 có ý nghĩa quan trọng trên cả phương diện quản lý nhà nước và thực tiễn sử dụng đất.
Một là, xác định rõ những quan hệ xã hội thuộc sự điều chỉnh của pháp luật đất đai, qua đó tạo cơ sở để áp dụng đúng quy định pháp luật.
Hai là, phân định quyền hạn và trách nhiệm của nhà nước trong việc đại diện chủ sở hữu toàn dân về đất đai, đồng thời xác định quyền và nghĩa vụ của các chủ thể sử dụng đất.
Ba là, tạo cơ sở pháp lý để giải quyết các vấn đề phát sinh trong quá trình giao đất, cho thuê đất, chuyển nhượng quyền sử dụng đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải quyết tranh chấp đất đai.
Bốn là, góp phần bảo đảm tính thống nhất trong quản lý, khai thác và sử dụng đất đai, hạn chế tình trạng sử dụng đất sai mục đích, lãng phí tài nguyên và vi phạm pháp luật.
Theo điều 2 luật đất đai 2024, đối tượng áp dụng bao gồm:
Từ quy định trên, có thể phân tích cụ thể các nhóm đối tượng áp dụng như sau:
Đây là nhóm chủ thể có trách nhiệm thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu toàn dân về đất đai và quản lý nhà nước về đất đai theo quy định của pháp luật.
Nhóm đối tượng này bao gồm các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ở trung ương và địa phương, thực hiện chức năng quản lý đất đai theo quy định pháp luật.
Các cơ quan này có trách nhiệm thực hiện những nhiệm vụ cơ bản như:
Việc đưa cơ quan nhà nước vào đối tượng áp dụng nhằm bảo đảm các hoạt động quản lý đất đai được thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự và thủ tục pháp luật.
Người sử dụng đất là nhóm đối tượng trực tiếp và có phạm vi liên quan rộng trong quá trình thực hiện luật đất đai 2024.
Theo điều 4 luật đất đai 2024, người sử dụng đất bao gồm các nhóm chủ thể sau đây:
Đây là các tổ chức được thành lập và hoạt động theo quy định của pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo, có quyền sử dụng đất trong những trường hợp được nhà nước giao đất, cho thuê đất hoặc công nhận quyền sử dụng đất theo quy định.
Các chủ thể này được thực hiện quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật, bao gồm quyền sử dụng đất phục vụ nhu cầu sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh và các mục đích hợp pháp khác.
Cộng đồng dân cư là cộng đồng người Việt Nam sinh sống trên cùng địa bàn thôn, làng, ấp, bản, buôn, bon, phum, sóc, tổ dân phố và điểm dân cư tương tự có cùng phong tục, tập quán hoặc có chung dòng họ, được pháp luật công nhận và có quyền sử dụng đất theo quy định.
Nhóm này bao gồm cơ quan đại diện ngoại giao, cơ quan lãnh sự, cơ quan đại diện khác của nước ngoài có chức năng ngoại giao được Chính phủ Việt Nam thừa nhận và cơ quan đại diện của tổ chức thuộc Liên hợp quốc, tổ chức liên chính phủ, tổ chức quốc tế tại Việt Nam mà Nhà nước Việt Nam cho phép hoạt động.
Người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài được xác định là người sử dụng đất trong những trường hợp đáp ứng điều kiện và thuộc các hình thức sử dụng đất được luật đất đai 2024 quy định.
Đây là nhóm chủ thể có hoạt động đầu tư, kinh doanh tại Việt Nam và có nhu cầu sử dụng đất để thực hiện dự án đầu tư hoặc các hoạt động kinh doanh theo quy định pháp luật.
Các tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài được tiếp cận và sử dụng đất theo những hình thức, điều kiện và quyền, nghĩa vụ cụ thể được quy định trong luật đất đai 2024.
Như vậy, người sử dụng đất không chỉ bao gồm cá nhân, hộ gia đình hay doanh nghiệp trong nước mà còn bao gồm các tổ chức, chủ thể có yếu tố nước ngoài và những chủ thể khác được pháp luật quy định.
Ngoài cơ quan nhà nước và người sử dụng đất, luật đất đai 2024 còn áp dụng đối với các đối tượng khác có liên quan đến hoạt động quản lý và sử dụng đất đai.
Đây là nhóm đối tượng có phạm vi tương đối rộng, bao gồm các tổ chức, cá nhân tham gia hoặc có quyền, lợi ích liên quan đến các quan hệ pháp luật đất đai.
Có thể kể đến một số nhóm chủ thể như:
Việc quy định nhóm đối tượng này giúp bảo đảm mọi chủ thể tham gia vào hoạt động quản lý, sử dụng đất đều phải tuân thủ các quy định pháp luật có liên quan, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên.
Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng là hai nội dung có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, cùng xác định giới hạn và chủ thể chịu sự điều chỉnh của pháp luật đất đai.
Trong đó:
Ví dụ, khi một doanh nghiệp thực hiện dự án đầu tư có sử dụng đất, các quy định về giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, nghĩa vụ tài chính và quyền của người sử dụng đất sẽ được áp dụng đối với doanh nghiệp và các cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Tương tự, khi cá nhân thực hiện chuyển nhượng quyền sử dụng đất, các quy định về điều kiện thực hiện quyền, đăng ký biến động đất đai, nghĩa vụ tài chính và thủ tục đăng ký sẽ được áp dụng đối với các chủ thể có liên quan.
Do đó, việc xác định đúng phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng giúp các chủ thể nhận diện chính xác quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý của mình trong các quan hệ đất đai.
Luật đất đai 2024 có ý nghĩa quan trọng trong việc điều chỉnh các quan hệ pháp luật phát sinh trong quá trình quản lý, khai thác và sử dụng đất đai:
- Đối với cá nhân, hộ gia đình: Luật là cơ sở pháp lý để thực hiện các quyền về sử dụng đất, chuyển nhượng, tặng cho, thừa kế, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất; đồng thời bảo vệ quyền lợi khi xảy ra tranh chấp, thu hồi đất hoặc bồi thường về đất.
- Đối với doanh nghiệp: Luật tạo cơ sở pháp lý cho việc tiếp cận đất đai, thuê đất, nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất, thực hiện dự án đầu tư, xây dựng nhà xưởng, cơ sở sản xuất và kinh doanh bất động sản theo quy định.
- Đối với nhà đầu tư: Các quy định về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất và tài chính đất đai có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định tính pháp lý, tính khả thi và hiệu quả của dự án đầu tư.
- Đối với cơ quan nhà nước: Luật là cơ sở để thực hiện chức năng quản lý, kiểm tra, giám sát, giải quyết tranh chấp và xử lý vi phạm trong lĩnh vực đất đai, bảo đảm việc quản lý và sử dụng tài nguyên đất đúng quy định.
Đặc biệt, tại những địa phương có tốc độ phát triển công nghiệp, đô thị và đầu tư bất động sản mạnh như Đồng Nai, việc hiểu và áp dụng đúng luật đất đai 2024 có ý nghĩa thiết thực đối với hoạt động đầu tư, kinh doanh, chuyển nhượng bất động sản và giải quyết các tranh chấp đất đai.
Khi áp dụng luật đất đai 2024 vào thực tiễn, cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp cần lưu ý một số vấn đề sau:
Đặc biệt, luật số 43/2024/QH15 đã sửa đổi, bổ sung một số quy định của luật đất đai 2024, trong đó điều chỉnh thời điểm có hiệu lực của luật thành ngày 1/8/2024. Vì vậy, khi nghiên cứu và áp dụng cần sử dụng văn bản pháp luật đã được cập nhật, không chỉ căn cứ vào bản luật ban hành ban đầu.
Trong thực tiễn, các quan hệ pháp luật đất đai thường liên quan đến nhiều vấn đề phức tạp như xác định nguồn gốc đất, quyền sử dụng đất, quy hoạch, bồi thường khi nhà nước thu hồi đất, chuyển nhượng quyền sử dụng đất, tranh chấp ranh giới, tranh chấp hợp đồng và thủ tục cấp giấy chứng nhận.
Việc không nắm rõ quy định pháp luật có thể khiến cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp gặp khó khăn, phát sinh rủi ro pháp lý và ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
Công ty luật TNHH Chuẩn A (SaLaw) cung cấp dịch vụ tư vấn pháp luật đất đai tại Đồng Nai với những lợi thế sau:
- Tư vấn pháp luật chuyên sâu: Hỗ trợ khách hàng tìm hiểu, áp dụng các quy định của luật đất đai 2024 và văn bản pháp luật có liên quan.
- Tư vấn giao dịch đất đai: Hỗ trợ kiểm tra tính pháp lý, tư vấn điều kiện và thủ tục chuyển nhượng, tặng cho, thừa kế, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất.
- Tư vấn pháp lý dự án đầu tư: Hỗ trợ doanh nghiệp, nhà đầu tư nghiên cứu các vấn đề pháp lý về đất đai khi thực hiện dự án đầu tư, sản xuất và kinh doanh.
- Tư vấn thu hồi đất và bồi thường: Hỗ trợ khách hàng xác định quyền lợi, nghĩa vụ và phương án bảo vệ quyền lợi hợp pháp khi nhà nước thu hồi đất.
- Tư vấn giải quyết tranh chấp đất đai: Phân tích hồ sơ, đánh giá chứng cứ, xác định căn cứ pháp lý và đề xuất phương án giải quyết tranh chấp phù hợp.
- Hỗ trợ thủ tục hành chính về đất đai: Tư vấn, soạn thảo hồ sơ và hỗ trợ khách hàng thực hiện các thủ tục theo quy định pháp luật.
- Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp: Cử luật sư tham gia giải quyết tranh chấp, khiếu nại, khởi kiện và các vụ việc tố tụng liên quan đến đất đai theo quy định.
Với định hướng hoạt động chuyên nghiệp, tận tâm và đề cao quyền lợi hợp pháp của khách hàng, Công ty luật TNHH Chuẩn A hướng đến việc cung cấp giải pháp pháp lý phù hợp với từng vụ việc cụ thể, giúp khách hàng hạn chế rủi ro và bảo đảm an toàn pháp lý trong quá trình quản lý, sử dụng và giao dịch đất đai.
Luật đất đai 2024 là văn bản pháp luật có vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình quản lý và sử dụng đất đai tại Việt Nam.
Theo điều 1 và điều 2 luật đất đai 2024, phạm vi điều chỉnh của luật bao gồm chế độ sở hữu đất đai, quyền hạn và trách nhiệm của nhà nước, chế độ quản lý và sử dụng đất đai, quyền và nghĩa vụ của công dân, người sử dụng đất. Đối tượng áp dụng bao gồm cơ quan nhà nước, người sử dụng đất và các đối tượng khác có liên quan đến việc quản lý, sử dụng đất đai.
Việc hiểu đúng hai nội dung này không chỉ giúp cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp thực hiện đúng quy định pháp luật mà còn góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trong các giao dịch, hoạt động đầu tư và quá trình giải quyết tranh chấp đất đai.
Khi có vướng mắc liên quan đến pháp luật đất đai, khách hàng nên chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ từ luật sư có chuyên môn để được tư vấn, đánh giá hồ sơ và đưa ra phương án xử lý phù hợp.

Chủ nhật và các ngày lễ nghỉ.